Macut danas u Budimpešti na obeležavanju 70 godina od Mađarske revolucije 1956.

Premijer Srbije u tehničkom mandatu prof. dr Đuro Macut prisustvovaće danas u Budimpešti obeležavanju 70 godina od Mađarske revolucije 1956. godine, saopštila je Vlada Srbije.

Centralna državna svečanost biće održana na Trgu Košut, ispred zgrade mađarskog parlamenta, a obeležavanju će prisustvovati i drugi evropski i svetski lideri, među kojima su, kako je najavljeno, predsednica Evropske komisije Ursula fon der Lajen, predsednik Evropskog saveta Antonio Košta, premijer Gruzije Irakli Kobahidze...

Teme za vas

Zvaničan program obeležavanja povodom 70. godišnjice revolucije iz 1956. godine u Budimpešti počeo je danas, svečanošću i polaganjem venaca kod Budimpeštanskog univerziteta za tehnologiju i ekonomiju.

U 16 časova, predvođena mađarskim premijerom Peterom Mađarom, povorka sa bakljama krenula je od Univerziteta za tehnologiju ka Trgu Jožefa Bema. Na trgu je odavanjem počasti herojima revolucije, uz svečani program, nastupe učenika i polaganje venaca, obeležena godišnjica.

Mađar je održao govor na Trgu Jozefa Bema i najavio osnivanje muzeja posvećenog herojima i žrtvama revolucije 1956. godine, nakon čega je tačno u 19.56 časova zapalio plamen revolucije na Trgu Imrea Nađa.

Od jutarnjih časova sutra posetioce očekuju različiti programi na više lokacija u Budimpešti. Na keju Jožefa Antala tokom prepodneva i ranog popodneva biće organizovani porodični sadržaji.

Događaji iz jeseni 1956. godine biće predstavljeni kroz instalacije i performanse na više lokacija u prestonici. Na trasi tramvajske linije 2 saobraćaće i istorijska kompozicija koja je puštena u saobraćaj u aprilu 1956. godine.

Centralna državna svečanost biće održana na Trgu Košut, ispred zgrade mađarskog parlamenta. Popodne će početi zvanična komemoracija, na kojoj će govor održati mađarski premijer Peter Mađar.

Svečani program biće završen koncertom u večernjim časovima.

Pored Budimpešte, komemoracije se održavaju i u drugim mađarskim gradovima, među kojima su Debrecen, Kečkemet, Miškolc, Segedin, Đer, Šopron, Eger...

U mađarskom parlamentu su juče uručene državne nagrade dodeljene povodom nacionalnog praznika 23. oktobra. Povodom 70. godišnjice revolucije 1956. godine, priznata su dostignuća umetnika, naučnika, istoričara, prosvetnih radnika i istraživača.

U Mađarskoj je 23. novembra 1956. godine izbila antikomunistička pobuna, koju su sovjetske trupe ugušile 10. novembra iste godine.

Pobuna je izbila tokom takozvanog Hladnog rata i to je najkrupniji revolt unutar sovjetskog bloka u čitavom periodu od Drugog svetskog rata do raspada istočnog bloka 1991.

U početku manifestacija nezadovoljstva, demonstracije, bunt je prerastao u oružanu pobunu, neskrivenog antikomunističkog karaktera.

Usledila je odlučna reakcija Moskve, vojna intervencija, pri čemu je poginulo približno 3.000 Mađara i 700 sovjetskih vojnika.

Protesti su započeli 23. oktobra pred zdanjem budimpeštanskog parlamenta. Okupljeni su izvikivali parole tražeći promene. Jezgro bundžija sačinjavala je grupa studenata iz Segedina. Među njima su oblikovani zahtevi čija je sadržina bila vidno antisovjetska.

Demonstranti su se okupili nedaleko od zdanja parlamenta, kod spomenika Jožefa Bema, poljskog generala, istaknutog zapovednika tokom Mađarske revolucije 1848/1849.

Vlast je zatim odlučila da okupljanja razbije silom, očekujući brz uspeh, međutim, demonstranata je na ulicama bilo sve više, a brojni pripadnici vojske, pa i policije, držali su se uzdržano i nevoljno su ispunjavali naređenja, da bi potom počeli da prelaze na stranu buntovnika.

Odlučnost su pokazivali isključivo pripadnici političke policije (AVH) koje je pokušaj revolucionara da zauzmu radio i druge medije naveo na upotrebu oružja. Oružje su međutim potegli i pobunjenici.

Vlastodržci se sutradan odlučuju na obrazovanje privremene vlade čija je prva ličnost postao Imre Nađ. On je 1. novembra objavio izlazak iz Varšavskog pakta, obrazlažući to opredeljenjem za neutralnu Mađarsku.

Moskva je donela odluku da se pokrene vojna intervencija, a postojao je i poziv koji je sekretar mađarske partije Erne Gere uputio već 23. oktobra, zatraživši pomoć Sovjeta u gušenju bunta.

Sovjetski ministar obrane Georgij Žukov naredio je 24. oktobra upotrebu vojske. Usledilo je raspoređivanje sovjetskih trupa na strateške lokacije u Budimpešti.

Pošto je tada procenjeno da je smirivanje situacije nemoguće, sovjetske trupe su se ipak 28. oktobra povukle sa ulica grada.

Nikita Hruščov je prve dane novembra iskoristio da čelnike drugih komunističkih partija obavesti o potrebi da se u Mađarskoj odlučno interveniše. Iz Pekinga je takođe savetovano da se vojna opcija ne odlaže.

Usledio je tajni dolazak Hruščova u Jugoslaviju, 2. novembra, i celonoćne konsultacije Hruščov - Tito, na Brionima. Josip Broz Tito je takođe je sugerisao vojnu intervenciju.

Odlučan udar sovjetskih trupa, takozvana "Operacija Vihor" pod vođstvom maršala Ivana Konjeva, dogodio se 4. novembra.

Učestvovalo je ukupno 17 sovjetskih divizija, sa preko 30.000 vojnika. Prethodno, na tlu Mađarske standardno se nalazilo pet sovjetskih divizija.Pošto je Budimpešta potpuno opkoljena 4. novembra usledilo je zauzimanje grada.

Otpor Mađara trajao je do 11. novembra. Poslednje borbe vođene su na dunavskom ostrvu Čepel, kao i u Pečuju i u varošici Dunaujvaroš.

Kako tokom bunta tako i za vreme sovjetske intervencije poginulo je do 3. 000 građana Mađarske dok je približno 13. 000 ranjeno.

Hapšenja su nastavljena mesecima potom, uz brojne represalije i suđenja. Ukupno, pred sudove je u Mađarskoj u tom periodu izvedeno 26.000 lica. Među njima 22.000 su osuđene i zatvorene a još 13.000 je internirano. Pogubljenih je bilo 229. Takođe, više od 200.000 Mađara izbeglo je na Zapad, neretko preko Jugoslavije.

Imre Nađ koji je pokušao da svoju zemlju istrgne iz sovjetskog bloka, zatražio je sa grupom saradnika azil u ambasadi Jugoslavije 4. novembra. Sovjetske formacije su pucale na ambasadu Jugoslavije na Trgu Heroja u Budimpešti 5. novembra, kada je mitraljeskom vatrom sa tenka ubijen diplomata Milenko Milovanov.

Sovjeti su Nađa uhapsili 22. novembra iako su prethodno pismeno garantovali da se to neće dogoditi, da bi potom bio osuđen na smrt i pogubljen, koliko se zna, juna 1958. godine.

(Telegraf.rs/Tanjug)